راهکارهای روانشناسی استرس شغلی برای در دسترس بودن دائمی

در گذشته وقتی ساعت کاری تمام میشد، کار هم به معنای واقعی به پایان میرسید. افراد بعد از اینکه از محل کار خود خارج میشدند فرصت بازیابی ذهن خود را پیدا میکردند و به آرامش روانی میرسیدند. اما در حال حاضر دریافت یک پیام کاری، ایمیل یا نوتیفیکیشن ساده، موجب ورود دوباره کار به زندگی شخصی میگردد. بر اساس نظر یک متخصص روانشناسی، این موضوع از اصلی ترین علل به وجود آمدن استرس شغلی پنهان در دنیای مدرن است.

سلب‌ مسئولیت: تحریریه‌ی ای سنج در تهیه‌ این محتوای تبلیغاتی نقش نداشته و مسئولیتی در قبال صحت آن ندارد.

در دسترس بودن دائمی یعنی چه؟

زمانیکه فرد حتی پس از ساعات کاری، نسبت به پاسخ گویی مسائل شغلی احساس تعهد ذهنی داشته باشد، به معنای در دسترس بودن دائمی آن شخص است. این فشار معمولاً نانوشته بوده، اما بر سلامت روان عمیقا تاثیر می گذارد؛ این موضوع در جلسات درمانی دائما توسط دکتر روانشناس گزارش می شود.

• چک کردن مداوم پیام های کاری
• پاسخ گویی سریع حتی در زمان استراحت
• درگیری ذهنی دائمی با وظایف شغلی

چرا همیشه آنلاین بودن باعث استرس شغلی می شود؟

طراحی ذهن انسان طبیعتا به گونه ایست که در بازه های زمانی مشخص به تمرکز بپردازد و پس از آن استراحت کند. زمانی که مغز فرد دائما در معرض پیام ها، تماس ها و درخواست های کاری قرار گیرد، برای خروج از حالت کاری فرصت کافی نداشته و وارد وضعیت «هشدار دائمی» می شود.

از دید متخصص روانشناسی ، این حالت موجب میگردد تا هورمون کورتیزول یعنی همان هورمونی که در کوتاه مدت به هوشیاری کمک می کند اما در بلندمدت، جزو عوامل اصلی اضطراب، خستگی ذهنی و کاهش توان تصمیم گیری است، دائما ترشح شود.

زمانیکه فرد در این شرایط قرار میگیرد، حتی وقتی در خانه یا در حال استراحت هم باشد، ذهنش همچنان درگیر احتمال دریافت پیام کاری جدید باقی می ماند. این درگیری ذهنی مداوم، باعث از بین رفتن مرز بین کار و زندگی شخصی بوده و به مرور کیفیت خواب، تمرکز و رضایت شغلی را کاهش می دهد.

استرس شغلی پنهان؛ فرسودگی ای که دیر تشخیص داده می شود

استرسی که به صورت تدریجی و نامحسوس شکل می گیرد یکی از خطرناک ترین انواع استرس شغلی است. خیلی از کسانیکه به کلینیک مشاوره و روانشناسی مراجعه می کنند، در ابتدا فکر می کنند مشکل شان جدی یا مربوط به کار نبوده و فقط خستگی، بی حوصلگی یا کاهش انگیزه است.

این افراد معمولا حجم کاری بالایی ندارند اما هیچوقت ذهن خود را از کار جدا نمی نمایند و همیشه به پیام های بی پاسخ، ایمیل فردا یا درخواست های احتمالی مدیر فکر میکنند. زمانیکه این درگیری ذهنی دائما ادامه پیدا کند، رفته رفته فرد را از شعل خود دلزده کرده، انرژی روانی او را کم نموده و باعث ایجاد حس ناتوانی اش میگردد.

دیدگاه یک دکتر روانشناس این است که عدم تشخیص به موقع استرس شغلی پنهان، مسائلی مانند بروز فرسودگی شغلی، افسردگی و حتی مشکلات جسمی را به همراه دارد. لازم به ذکر است یکی از دلایل اصلی خطرناک بودن این نوع استرس، عادی تلقی شدن آن در ذهن فرد میباشد.

نقش ابزارهای دیجیتال در تشدید استرس شغلی

متاسفانه مرزهای سنتی میان زمان و مکان کار، توسط ابزارهای دیجیتال مانند پیام رسان ها، ایمیل های کاری و نرم افزارهای مدیریت پروژه از بین رفته است. امروزه محل کار فقط به یک فضای مشخص محدود نمیشود، بلکه در تلفن همراه افراد جریان دارد.

دکتر روانشناس میگوید زمانیکه به صورت همزمان از یک ابزار برای ارتباط کاری، خانوادگی و اجتماعی استفاده می شود، مغز نمیتواند نقش ها را از یکدیگر تفکیک کند. و در نهایت فرد حتی هنگامی که در حال تعامل با خانواده یا استراحت است، ناخودآگاه در حالت کاری باقی می ماند. 

وقتی ذهن شرطی میشود که ممکن است هر پیام یک مسئولیت جدید به همراه داشته باشد، حتی صدای نوتیفیکیشن یا لرزش گوشی میتواند باعث ایجاد واکنش اضطرابی گردد. چنین وضعیتی استرس شغلی را بیشتر نموده و از بازیابی روانی پس از ساعات کاری جلوگیری میکند. به همین خاطر اکثر متخصصان روانشناسی تاکید بر مدیریت آگاهانه ابزارهای دیجیتال دارند.

چه افرادی بیشتر در معرض این نوع استرس هستند؟

• فریلنسرها و دورکارها
• مدیران و سرپرستان تیم
• کارکنان استارتاپ ها
• افراد کمال گرا
• افرادی با امنیت شغلی پایین

متخصصان روانشناسی طبق تجارب خود اعلام نموده اند که حس گناه هنگام استراحت در این افراد بیش از دیگران است.

نشانه های روانی و جسمی استرس ناشی از در دسترس بودن دائمی

• اضطراب مداوم و بی دلیل
• بی خوابی یا خواب ناآرام
• تحریک پذیری و خستگی ذهنی
• کاهش تمرکز و انگیزه کاری
• دردهای عضلانی و سردرد

توصیه میشود در صورتیکه این نشانه ها مستمر بودند، به کلینیک مشاوره و روانشناسی مراجعه کنید تا از بروز فرسودگی شغلی پیشگیری گردد.

چرا نه گفتن در محیط کاری سخت شده است؟

متاسفانه بسیاری از افراد در فرهنگ کاری امروز، «همیشه در دسترس بودن» را با تعهد، مسئولیت پذیری و حرفه ای بودن اشتباه میگیرند و تصور می کنند اگر پاسخگوی پیام ها و درخواست های کاری نباشند، مدیران یا همکاران دیگر او را به عنوان فردی غیرمتعهد، تنبل یا بی اهمیت می شناسند.

دکترهای روانشناس زیادی احتمال میدهند که این باور نادرست، ریشه در ترس های عمیق تری از قبیل ترس از طرد شدن، از دست دادن موقعیت شغلی یا قضاوت منفی دیگران داشته باشد. به همین دلیل است که افراد دچار این مشکل حتی در زمان خستگی یا نیاز به استراحت هم، جرات نه گفتن را ندارند.

چنانچه مرزهای شخصی در بلندمدت نادیده گرفته شوند، ممکن است فرد حس کنترل ناپذیری نسبت به زمان و انرژی خود پیدا کند. به مرور این وضعیت موجب تشدید استرس شغلی شده و احساس فرسودگی، بی انگیزگی و حتی خشم پنهان نسبت به کار را به ارمغان می آورد.

راهکارهای روانشناختی برای کاهش استرس شغلی

برای اینکه استرس شغلی ناشی از همیشه در دسترس بودن کاهش پیدا کند، باید مرزهای آگاهانه و پایدار ایجاد گردد. این مرزها علاوه بر کمک به سلامت روان فرد، در بلندمدت باعث افزایش کیفیت عملکرد شغلی نیز میشود. طبق نظر متخصص روانشناسی، اثربخشی راهکارهای زیر بسیار بالا است:

• تعیین ساعات مشخص پاسخ گویی: برای پاسخگویی به پیام ها و ایمیل های کاری، بازه زمانی مشخص کنید، زیرا این کار به ذهن کمک می کند تا متوجه شود چه زمانی در حالت کاری و چه زمانی در حالت استراحت قرار دارد.
• خاموش کردن نوتیفیکیشن های غیرضروری: کاهش محرک های دیجیتال هم جزو موثرترین راه ها برای کاهش اضطراب و افزایش تمرکز است.
• جدا کردن ابزار کاری از شخصی: برای اینکه قابلیت تشخیص مرز بین نقش های مختلف را داشته باشید، برای کار از ایمیل، پیام رسان یا حتی تلفن همراه جداگانه ای استفاده کنید.
• تمرین مهارت جرات مندی: یادگیری و تمرین محترمانه و شفاف نه گفتن، یکی دیگر از مهارت های مهم در مدیریت استرس شغلی است.
• تعریف شفاف مرز بین کار و زندگی: به منظور بازیابی انرژی روانی و پیشگیری از فرسودگی شغلی، زمان استراحت، خواب و زندگی شخصی خود را به درستی مشخص نمائید.

چنانچه این راهکارها تحت حمایت و با رهنمایی متخصص روانشناسی اجرا شوند، اثربخشی بالایی پیدا میکنند.

نقش مشاوره روانشناسی در مدیریت این نوع استرس

در بسیاری از موارد، استرس شغلی که به دلیل همیشه در دسترس بودن به وجود می آید، چنان مزمن و ریشه دار میگردد که نمیتوان بدون کمک حرفه ای آن را کنترل کرد. گاهی فرد میداند چه چیزی به او آسیب می زند، اما توان ندارد تا الگوهای رفتاری و ذهنی خود را تغییر دهد.

مراجعه به کلینیک مشاوره و روانشناسی کمک میکند تا فرد بتواند ریشه های روانی این استرس مانند کمال گرایی، ترس از رد شدن یا وابستگی بیش ازحد به تایید دیگران را شناسایی کند.در فرآیند درمان، دکتر روانشناس مرزهای سالم تری برای فرد تعریف کرده و کمک میکند تا احساس گناه هنگام استراحت در فرد کاهش یابد و در نهایت تعادل پایدارتری بین کار و زندگی شخصی او ایجاد گردد.

جمع بندی

در دنیای امروز، به وجود آمدن استرس شغلی فقط از حجم کاری بالا نشئت نمیگیرد و دلیل آن بیشتر، همیشه در دسترس بودن و نداشتن مرزهای مشخص روانی میباشد. وقتی فرد زمانی برای خاموش کردن ذهن خود نداشته باشد، به مرور و بدون هشدار دچار فرسودگی شغلی میگردد.

و در آخر برای اینکه کیفیت زندگی فردی و عملکرد شغلی تان به صورت همزمان بهبود یابد، میبایست با مراجعه به یک کلینیک مشاوره و روانشناسی و با کمک دکتر روانشناس این نوع استرس را به موقع شناسایی نموده و مدیریتش کنید.