تفاوت روان‌شناس، روان‌درمانگر و روان‌پزشک چیست؟

در مکالمات روزمره اغلب اصطلاحاتی مانند روان‌شناس، روان‌درمانگر و روان‌پزشک به جای یکدیگر استفاده می‌شوند. همگی این متخصصان برای کمک به افراد در مقابله با مشکلات سلامت روان آموزش دیده‌اند. با این‌حال، هر یک از آنها نقش‌ها، آموزش‌ها و رویکردهای متفاوتی برای درمان دارند. در ادامه، تفاوت‌های میان این متخصصان را روشن خواهیم کرد تا بهترین گزینه برای رفع نیازهای سلامت روان خود را انتخاب کنید.

سلب‌ مسئولیت: تحریریه‌ی ای سنج در تهیه‌ این محتوای تبلیغاتی نقش نداشته و مسئولیتی در قبال صحت آن ندارد.

مقایسه روان‌شناس، روان‌درمانگر و روان‌پزشک؛ کدام برای شما مناسب‌تر است؟

روان‌شناسان، روان‌پزشکان و روان‌درمانگران همگی اهداف مشابهی دارند: اطمینان از اینکه سلامت روان و رفاه بیمارانشان در بهترین حالت ممکن باشد. وقتی شخصا دوران سختی را پشت سر می‌گذارید، هریک از این متخصصان ممکن است بتوانند به شما در درک مسائل موجود و تلاش برای حل آنها کمک کنند.

یکی از تفاوت‌های کلیدی میان این سه نوع متخصص این است که روان‌پزشکان (از آنجایی که به عنوان پزشک آموزش دیده‌اند) می‌توانند داروها یا سایر درمان‌های پزشکی را که ممکن است برای بیمارانشان مناسب باشد، تجویز کنند. در مقابل، روش درمان متخصص روانشناس و روان‌درمانگر بیشتر گفتگومحور است.

روان‌پزشکان علاوه بر گفتاردرمانی و داروهای سلامت روان، ممکن است از اشکال دیگر درمان نیز برای کمک به بیماران خود استفاده کنند. درمان با شوک الکتریکی، تحریک مغناطیسی مکرر ترانس کرانیال، تحریک عمیق مغز و تحریک عصب واگ از شناخته‌شده‌ترین روش‌های درمانی روان‌پزشکان در جهان است.

روان‌شناس یا روان‌درمانگر؛ تفاوت چیست؟

قبل از بیان این تفاوت، درک این نکته مهم است که هم روان‌درمانگران و هم روان‌شناسان زیر چتر علم روانشناسی (psychology) قرار می‌گیرند. روانشناسی مطالعه افراد، افکار و رفتارهای آنهاست. روانشناسان به دنبال درک انگیزه‌ها و پاسخ‌های محرک هستند. تفاوت اصلی بین روان‌درمانگر و روان‌شناس در درمان بیماران است. یک متخصص روانشناس لزوما با بیماران سروکار ندارد و ممکن است فردی سالم و بدون علائم نیز به روان‌شناس مراجعه کند. در مقابل، همه‌ روان‌درمانگران با روان‌درمانی، به دنبال درمان بیماران هستند.

روان‌درمانگر می‌تواند یک متخصص سلامت روان از قبیل روان‌پزشک یا روانشناس باشد که دوره‌های تخصصی در زمینه‌ روان‌درمانی را گذرانده است. روان‌درمانگران با بیماران کار می‌کنند تا بر انواع مشکلات سلامت روان، بیماری‌های روانی و مشکلات رابطه‌ای یا شخصی خود غلبه کنند.

روان‌پزشک یا روان‌شناس؛ کدام را انتخاب کنم؟

تفاوت اصلی بین روان‌پزشکان و روانشناسان این است که روان‌پزشک به عنوان یک پزشک بالینی آموزش دیده و می‌تواند دارو تجویز کند. در مقابل، یک متخصص روانشناس پزشک نیست و نمی‌تواند دارو تجویز کند.

شباهت‌های زیادی بین روان‌پزشکان و روانشناسان وجود دارد. هر دو برای درک نحوه‌ عملکرد مغز، نحوه‌ تفکر و نحوه‌ رفتار انسان آموزش دیده‌اند. هر دو می‌توانند از انواع مختلف مشاوره و روان‌درمانی برای کمک استفاده کنند.

بیماران دارای مشکل سلامت روان معمولا قبل از مراجعه به روانشناس باید ابتدا به روان‌پزشک مراجعه کنند تا از وجود یا عدم وجود علائم بیولوژیکی یا حتی ابتلا به بیماری‌های جسمی دیگر مطمئن شوند.

دارو یا تراپی؛ کدام برای من بهتر است؟

برای تعیین اینکه کدام مسیر برای نیازهای خاص شما بهتر است، ابتدا باید بفهمیم که هر درمان شامل چه مواردی است. هم دارو و هم تراپی به مسائل سلامت روان از زوایای مختلف می‌پردازند؛ یکی بیولوژیکی و دیگری روانشناختی.

داروهای روان‌پزشکی

داروهای روان‌پزشکی توسط روان‌پزشکان یا در برخی موارد، توسط پزشکان عمومی تجویز می‌شوند. این داروها با هدف اصلاح عدم تعادل شیمیایی در مغز که در بروز علائم سلامت روان نقش دارند، مصرف می‌شوند. دسته‌های رایج این داروها شامل داروهای ضد افسردگی (مانند SSRIها)، داروهای ضد اضطراب (بنزودیازپین‌ها) و تثبیت‌کننده‌های خلق و خو هستند.

دارو بیماری روانی را به آن معنا که یک آنتی‌بیوتیک عفونت را درمان می‌کند، کاملا برطرف نمی‌کند. در عوض، علائم آن را مدیریت می‌کند. دارو با تنظیم انتقال‌دهنده‌های عصبی مانند سروتونین، دوپامین و نوراپی نفرین می‌تواند علائم آزاردهنده‌ افسردگی را از بین ببرد یا حجم اضطراب را کاهش دهد.

تراپی (روان‌درمانی)

روان‌درمانی که اغلب با عنوان گفتاردرمانی شناخته می‌شود، شامل همکاری با یک متخصص دارای مجوز برای بررسی افکار، احساسات و رفتارها است. هدف آن شناسایی محرک‌ها، پردازش آسیب‌های گذشته و ایجاد مکانیسم‌های سالم‌تر مقابله با آنهاست.

روش‌های مختلفی در روان‌درمانی وجود دارد، از جمله:

• درمان شناختی رفتاری (CBT): بر شناسایی و تغییر الگوهای فکری منفی تمرکز دارد.
• درمان روان‌پویشی: بررسی می‌کند که چگونه تجربیات گذشته بر رفتار فعلی افراد تأثیر می‌گذارند.
• درمان دیالکتیکی رفتاری (DBT): بر تنظیم عاطفی و ذهن‌آگاهی افراد تأکید دارد.

تراپی معمولا به عنوان یک فرایند یادگیری در نظر گرفته می‌شود. شما مهارت‌هایی را برای مدیریت استرس و هدایت احساسات پیچیده کسب می‌کنید که مزایای آن می‌تواند تا مدت‌ها پس از پایان جلسات تراپی به کار شما بیاید.

برای اضطراب به روان‌شناس بروم یا روان‌پزشک؟

اگر برای اضطراب به دنبال روان‌شناس یا روان‌پزشک هستید، مطمئن باشید که هر دو بر کمک به شما در بهبود و مدیریت علائمتان تمرکز دارند. برای مراجعه به روان‌پزشک جهت رفع اضطراب، لازم نیست دقیقا بدانید چه نوع کمکی می‌خواهید. به عبارت دیگر، روان‌پزشک با معاینات و آزمایش‌های مختلف مانند نوار مغز و تجویز دارو، پس از چند جلسه به شما خواهد گفت که به ویزیت روانشناس نیاز دارید یا نه.

برای افسردگی کدام متخصص مناسب‌تر است؟

در این زمینه، نوع متخصصی که به او مراجعه می‌کنید، به عوامل مختلفی از شدت بیماری گرفته تا ترجیحات شما برای درمان افسردگی بستگی دارد. برای رفع افسردگی شدید، روان‌پزشک می‌تواند وجود هرگونه بیماری پزشکی دیگری را بررسی کند و داروهایی را تجویز کند که می‌توانند سفارشی و متناسب با نیازهای خاص شما تنظیم شوند.

در مقابل، اگر دوران سختی را پشت سر می‌گذارید و می‌خواهید بر درک بهتر افکار و رفتارهای خود تمرکز کنید، یک روانشناس می‌تواند به شما کمک کند. او به شما کمک خواهد کرد تا به طور مداوم بر مسائل خاصی تمرکز کنید و ممکن است دارودرمانی لازم نباشد. در برخی موارد، مراجعه همزمان به روان‌پزشک و روانشناس نیز مفید است. به این صورت که روانشناس جلسات درمانی منظمی را ارائه می‌دهد و روان‌پزشک بر نحوه‌ مصرف داروها نظارت خواهد کرد.

چه زمانی دارو لازم است و چه زمانی تراپی کافی است؟

اگر عوامل استرس‌زای زندگی مانند طلاق، از دست دادن شغل یا فقدان عزیزان محرک اصلی باشند، تراپی، فضایی امن برای پردازش این رویدادهای خاص فراهم می‌کند.

در عوض، در شرایط شدید سلامت روان مانند عدم توانایی در بلند شدن از رختخواب، بی‌خوابی شدید یا حملات پنیک که علائم آن مانع فعالیت‌های روزانه می‌شوند، ممکن است دارودرمانی ضروری باشد. در چنین شرایطی، گاهی علائم بیولوژیکی آن‌قدر شدید هستند که بیمار تا زمانی که شیمی عصبی او تثبیت نشود، نمی‌تواند به طور مؤثر در گفتاردرمانی شرکت کند.

از کجا بفهمم باید پیش چه متخصصی بروم؟

پاسخ این سؤال به شرایط و نیازهای خاص شما بستگی دارد. بر این اساس، شرایط مراجعه به هر یک از متخصصان سلامت روان به این ترتیب است:

• روانشناس: اگر با مسائلی مانند استرس، اضطراب، افسردگی یا مشکلات رفتاری دست و پنجه نرم می‌کنید و به گفتاردرمانی علاقه دارید، مراجعه به روانشناس انتخاب خوبی است.
• روان‌درمانگر: در صورتی که به دنبال حمایت برای سلامت عاطفی یا روانی از طریق مشاوره هستید، ویزیت یک روان‌درمانگر ممکن است مناسب باشد.
• روان‌پزشک: اگر وضعیت شما ممکن است نیاز به دارو داشته باشد یا در صورتی که مشکلات سلامت روان شما شدید یا پیچیده باشد، یک روان‌پزشک متخصص مناسبی است. روان‌پزشکان می‌توانند دارو تجویز کنند و اغلب مدیریت دارو را با درمان ترکیب می‌کنند.

در نهایت، با انتخاب هر یک از این متخصصان و مراجعه به آنها می‌توانید به بهبود سلامت روان خود امیدوار باشید.

کلام آخر

روان‌پزشکان، روانشناسان و روان‌درمانگران هر کدام با روش‌های مختلفی به بهبود سلامت روان افراد کمک می‌کنند. همچنین، هر متخصص، آموزش و تخصص منحصربه‌فرد خود را دارد. بااین‌حال، در نهایت، همه‌ آنها هدف مشترکی دارند که کمک به افراد در دستیابی به بهترین شرایط سلامت روان است.

منابع

pacifichealthsystems

goodhealthpsych

diamondedgetms

healthdirect

icsw

genesight

livebetterpsych

yourhealthinmind

maudsleyhealth

trilliumcounselling

greatlakescounselling

healthcareers

hollyhillhospital

indeed

clairehurwitzpsychology

universityhealth

webmd